Bu yazı AVİM tarafından ilk olarak 24 Şubat  2026'da yayınlanmış İngilizce bir makalenin betimleyici Türkçe çevirisidir.

Türkiye-Sırbistan İlişkilerinde Yeni Bir Aşama

Türkiye-Sırbistan ilişkileri, kurumsallaşmış üst düzey diyalog, genişleyen ticaret ve yatırım, Belgrad-Saraybosna otoyolu gibi somut bağlantı projeleri ve savunma sanayii ile güvenlik alanlarındaki artan iş birliği ile niteliksel olarak yeni bir aşamaya girmiştir. Ortak bildiriler ve üst düzey iş birliği mekanizmaları aracılığıyla resmileştirilen bu yoğun gündem, ilişkinin artık tesadüfi olmadığını, uzun vadeli sektörel taahhütler etrafında yapılandırıldığını göstermektedir.[1]

Sırbistan Cumhurbaşkanı Vucić'in Türkiye'yi "son derece önemli bir ortak" ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı bölgesel hatta küresel bir lider olarak tasvir eden son derece olumlu konuşma üslubu, Türkiye'nin Balkanlar'da önemli bir siyasi, ekonomik ve askeri referans noktası olduğu algısını güçlendiriyor. Belgrad'dan gelen bu tür bir çerçeveleme önemlidir çünkü bu, hem AB hem de diğer dış aktörlerle yakın bağlar sürdüren bir ülkeden gelmektedir ve bu da Türkiye'nin herhangi bir ciddi bölgesel hesaplamada dikkate alınması gereken bir güç olduğu mesajını kuvetlendirmektedir.[2]

Bu ikili açılım, Türkiye'nin Balkan istikrarında çevresel değil, merkezi bir oyuncu olmaya yönelik uzun vadeli hedefiyle örtüşmekte, Bosna-Hersek ve Kosova'daki etkinliğini  tamamlamakta ve bölgenin ayrılmaz bir parçası olma iddiasına güç katmaktadır. [3]

Bosna-Hersek, AB'nin Yanlış Adımları ve Ortaya Çıkan Alan

Türkiye-Sırbistan ilişkilerinin niteliksel olarak derinleşmesi, Avrupa Birliği'nin Bosna-Hersek ve daha geniş Balkanlar ile uzun süreli ve çoğu zaman tutarsız ilişkisi bağlamında ele alındığında ek bir önem kazanmaktadır. Son on yılda, AB’nin genişleme süreci belirgin şekilde yavaşlamış, koşullar eşitsiz bir şekilde uygulanmış ve Bosna'nın anayasal ve kurumsal reformuna ilişkin temel girişimler ya durmuş ya da yetersiz sonuçlar vermiştir. Gecikmiş bütünleşme, parçalı politik yaklaşımların ve karşılanmayan beklentilerin bir araya gelmesi, yerel elitler ve toplumlar arasında yaygın hayal kırıklığına yol açmış ve AB'nin istikrar ve dönüşümün temel dayanağı imajını zayıflatmıştır.[4]

Böyle bir ortamda, AB dışı aktörlerin giderek daha fazla yararlandıkları veya daha iyi niyetle doldurabildiği algılanabilir bir meşruiyet ve yönetişim boşluğu ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda, Türkiye'nin Sırbistan ile geliştirdiği ilişkilerin ve Bosna-Hersek ile Kosova'daki paralel girişimlerle sembolize edilen son dönemdeki alternatif diplomatik etkinliğinin, diyalog ve destek kanallarına yönelik gerçek bölgesel talebe bir yanıt olarak yorumlanabileceğini belirtmek gerekir. Bu adımlar aynı zamanda açıkça Türkiye'nin diplomatik ağırlığını artırma yönündeki stratejik çıkarına da hizmet etmekte ve tarihi bağlarını ve ekonomik varlığını Balkanlar'da gelişen güvenlik düzeni üzerinde yapılandırılmış bir etkiye dönüştürmesine olanak sağlamaktadır.[5]

Balkan Barış Platformu ve Türkiye'nin Arabuluculuk İddiası

Bu ortaya çıkan boşluk ve Türkiye'nin Belgrad ile güçlenen bağları üzerine inşa edilen Balkan Barış Platformu, Türkiye'nin ikili ilişki sermayesini bölge çapında bir diyalog çerçevesine dönüştürme girişiminin en görünür örneğini temsil etmektedir. İstanbul'da toplanan ve Balkanlar genelinde siyasi, akademik ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getiren sözkonusu platform, bariz biçimde  gerilimi azaltma, güven inşa etme ve işbirliği için pratik yollar keşfetme hedefleri etrafında şekillenmiştir. İstanbul'daki konumu sadece lojistik değil, aynı zamanda tarafsız bir kolaylaştırıcı gibi davranmak yerine Türkiye'nin coğrafi ve tarihsel olarak Balkanlar’ın içinde olduğu iddiasının da sembolüdür.[6]

Kosova’nın ve Sırbistan'ın yanı sıra Bosna-Hersek'in iç bölünmeleriyle bağlantılı paydaşların doğrudan veya dolaylı olarak platforma dahil edilmesi, karşılıklı olarak güvensiz aktörlerin en azından ortak bir söylemsel alanı paylaşabileceği bir format yaratma arzusunu vurgulamaktadır. Türkiye'nin bu tür biraraya gelmeleri siyasi olarak kabul edilebilir kılmadaki rolü çok önemlidir. Zira bu, Sırbistan ile yakınlaşmasının ve Boşnak ve Kosovalı aktörlerle uzun süredir devam eden bağlarının temelini oluşturan yoğun, çok yönlü ilişkiler ağına dayanmaktadır. Bu yaklaşım, Türkiye'nin Ortadoğu'dan Karadeniz'e kadar diğer alanlardaki hasımları stratejik belirsizlik, ekonomik teşvikler ve güvenlik işbirliğinin bir kombinasyonunu kullanarak bir araya getirme yönündeki daha geniş dış politika modelini yansıtmaktadır.[7]

Balkan Barış Platformu girişimi, Türkiye’nin bu çabasını bir tür tarafsız arabulucu olarak gözlemci gibi davranmaktan ziyade, diğer dış aktörlerin geri çekildiği veya yetersiz performans gösterdiği düşünülen bir bölgeye Türk etkisini yansıtma aracı olarak gören bazı yorumculardan eleştiri almıştır. Bu açıdan bakıldığında, sözkonusu girişim,  hem diplomatik bir boşluğu doldurmak hem de Türkiye'nin Balkanlar'ın gelişen güvenlik ve yönetişim mimarisinde vazgeçilmez bir muhafız olmak rolünü kurumsallaştırmak olarak görülüyor.

Türkiye'nin Dengeleme Çabalarının Kapsamı ve Sınırları

Bu hususlar birarada ele alındığında, Türkiye'nin Bosna-Hersek, Sırbistan ve Kosova ile eş zamanlı olarak yürüttüğü faaliyetlerin, Balkanlar'da kutuplaştırıcı değil, istikrar sağlayıcı bir aktör olarak konumlanma yönünde bilinçli bir strateji izlediğini gösterdiğini söylemek mümkündür. Türkiye, Belgrad ile bağlarını güçlendirirken, Boşnak ve Kosovalı ortaklarıyla uzun süredir devam eden ilişkilerini sürdürerek ve İstanbul'da çok taraflı platformlara sponsorluk yaparak, gündemleri şekillendirme ve dışlayıcı ittifaklar riskini azaltma kapasitesini artırmaktadır.  Ancak bu potansiyel, tüm taraflar arasında asgari düzeyde bir güvenin sürdürülmesine kritik derecede bağlıdır; Türkiye'nin bir kampa çok fazla kaydığı algısı, dengeleyici rolünü hızla aşındıracaktır.[8]

Diğer taraftan, AB'nin yanlış adımlarının açtığı mevcut meşruiyet boşluğunun yarattığı manevra alanı ne sınırsız ne de kalıcıdır. Daha iddialı ve tutarlı bir AB politikası, yoğunlaşan büyük güç rekabeti veya yeniden ortaya çıkan yerel krizler, Türkiye'nin seçeneklerini daraltabilir ve aktif diplomasisinin yapısal sınırlarını ortaya çıkarabilir. Bu anlamda, mevcut Türkiye-Sırbistan yakınlaşması ve Balkan Barış Platformu, Türkiye'nin sadece fırsatçı bir dış paydaş olmaktan ziyade, ayrılmaz bir Balkan aktörü ve gerçek bir tarafsız  arabulucu olarak hareket etme arzusunu ortaya koyan  bir uygulama örneğini oluşturmaktadır.

*Resim: AA ve Caspian Post